Otomotivde ‘mikroçip’ ücretsiz iznin gerekçesi oldu

Otomotiv sektöründe yaşanan mikroçip tedarik sorunuyla ilgili TOMİS Genel Başkanı Dilbirin Acar, yan sanayide işçilerin ücretsiz izin dayatmasıyla karşı karşıya kaldıklarını söyledi.

Küresel çapta etkisini gösteren mikroçip tedarik sorunu Türkiye’de Oyak Renault, Tofaş, Honda, Ford gibi büyük otomotiv fabrikalarında üretim duraklamalarına neden oldu. Mikroçip tedarik sıkıntısı nedeniyle Tüm Otomotiv ve Metal İşçileri Sendikası (TOMİS) Genel Başkanı Dilbirin Acar, sendikalaşmak isteyen işçilerin ücretsiz izin ve Kod-29 tehdidiyle karşı karşıya kaldığını söyledi.

 ‘ÇİP KRİZİ DEDİĞİMİZ ASLINDA SERMAYENİN KENDİ KRİZİ’

Mikroçip tedarik sıkıntısının ve pandeminin otomotiv sektörünü ve işçileri nasıl etkilediğini Tüm Otomotiv ve Metal İşçileri Sendikası (TOMİS) Genel Başkanı Dilbirin Acar’la konuştuk.

Dilbirin Acar

Neden mikroçip üreticileri ağırlığı elektronik eşya sektörüne yöneltti?

Çünkü otomotiv sektörünün geleceğinde belirsizlik vardı. Mikroçip üreticileri bu belirsizlikten dolayı elektronik sektörüne yöneldi. Otomotiv tekrar hızlı bir dönüş yapınca, bu sefer otomotiv sektörü ve elektronik sektörü karşı karşıya gelmiş oldu. Çip krizi dediğimiz, aslında sermayenin kendi krizi. Sermayenin kendi üretimini planlayamaması.

Mikroçipin üretimi hangi ülkelerde oluyor?

Tayvan, Amerika, Güney Kore ve Çin’de üretimi yapılıyor. Türkiye’de üretilmiyor. Amerika ve Tayvan’da şuan kuraklık yaşanıyor. Konu hakkında fazla bir bilgimiz olmamakla birlikte, kuraklıktan dolayı bile çip krizinin yaşandığı, işletmelerin durma noktasına geldiği söyleniyor.

Türkiye’deki fabrikalarda tedarik sıkıntısı nasıl yaşandı?

Otomotiv sanayide üretim yapan fabrikalar pandemi nedeniyle üretimi azalttı. Üretim azalınca ham madde alımı da azaldı. Tekrar üretim hız kazanınca ellerindeki mikroçip stokunu kullandılar fakat tekrar tedarik edemediler. Fabrikalarda kısa sürelik durmalar oldu. Bir aylık kapanmanın olduğu bir süreç olmadı.

‘ELEKTRONİK SEKTÖRÜNÜN ATAK YAPMASIYLA DENGESİZLİK OLDU’

Neden stok yapılmadı?

Geçtiğimiz yıldaki üç aylık durma, önümüzdeki sürecin öngörülememesiydi. Üretim azalınca çipe ihtiyaç duymayacaklarını düşündüler belki. Ama sonrasında çok ciddi bir artış oldu. Aynı zamanda, evlere kapanılan dönemde, elektronik sektörünün ciddi bir atak yapmasından kaynaklı bir dengesizlik oldu. Bu da sistemin üretimi ve tüketimi, toplumun ihtiyaçlarına göre planlayamadığını gösteriyor.

Fabrikalarda mikroçip tedarik sıkıntısı yaşanmaya devam ediyor mu?

Şu an Renault ve Tofaş fabrikalarında üretim devam ediyor. Ford’un sadece Gölcük fabrikasında üretim durdu. Hyundai fabrikasında çip krizi nedeniyle üretimin durabileceği söyleniyor. Arkadaşlarla görüştüğümüzde şuan üretim için yeterli malzemenin olduğunu söylüyorlar. Son bir aylık süreç Türkiye’de çip krizinin durulmuş durumda olduğunu gösteriyor.

Çip krizi otomotiv sektörünün ihracatında azalmaya neden oldu mu?

İhracatta rekorlar kırılmaya devam ediyor. Cumhurbaşkanı Erdoğan, “Biz 2021 yılının ilk çeyreğinde aslında bir yıllık ihracatımızı yaptık” diyor. Demek ki bu üç ayda fabrikalar çok yoğun çalıştı. Fabrikalarda durma olacağı söyleniyor ama açıklamanın devamında işçilere, “Fabrikaya geri döndüğünüzde hepinizi yoğun bir mesai temposu bekliyor. Buna hazır olun” deniyor. Oysa çip krizini yaratan işçiler değil, sermayenin kendisi.

‘VİRÜSE YAKALANAN İŞÇİ SAYILARI SAKLANIYOR’

Tam kapanma döneminde fabrikalarda üretim devam ediyor. Pandemiye karşı yeterli önlemler alındı mı?

Arkadaşlarımıza önlemlerin alınıp alınmadığını sorduğumuzda bize yemekhanede, servislerde önlemlerin alındığını, çay molalarının kaldırıldığını, siperliklerin olduğunu söylüyorlar. Ama fabrikanın içinde yani kapalı ortamda dip dibe çalışılıyor. Herkes aynı malzemeye dokunuyor. Aslında üretimde önlem alınmadı sadece basit bir maskeyle yetinildi. O önlemler de genelgeler nedeniyle alınan önlemler. Yan sanayi dediğimiz binin altında çalışanı olan fabrikalarda, bunlar bile yok. 300 erkek işçi pandemi gibi bir dönemde tek bir lavaboyu kullandı.

Fabrikalarda korona virüsü nedeniyle vefat eden işçi oldu mu?

Bu konuda şeffaf bir bilgi yok. Hastalanan işçi sayılarının bir kısmı saklanıyor. Virüs kaynaklı ölen bir işçi için kalp krizi denilebiliyor. Bir fabrikada virüs kaynaklı hayatını kaybeden arkadaşımız için fabrika yönetimi virüsten ölmediğini söylemişti. Ya da fabrika yönetimi işçinin virüsü fabrikadan kapmadığını söylüyor. O işçinin öldüğü hafta, fabrikada onlarca işçi virüse yakalandı.

‘BAZI FABRİKALARDA İŞÇİLERİN YARISI ÜCRETSİZ İZİNE ÇIKARILDI’

Mikroçip tedarik sıkıntısı nedeniyle fabrikalar işçi çıkarttı mı?

Böyle bir durumun olduğunu duymadık. Ana sanayide bu nedenden dolayı işten çıkartmalar olmadı ya da işçiler ücretsiz izine gönderilmedi. Fabrikaların üretime ara verdiği zamanlarda işçilere daha çok kısa çalışma ödeneği verildi. Burada da brüt ücretinin yüzde 60’ını almış oldu. Ücretler arasında yine bir hak kaybı yaşandı ki, kısa çalışma ödeneği İşsizlik Fonu’ndan karşılandı. Yan sanayide, en az bin fabrikada işçi yoğun bir şekilde ücretsiz izine çıkarıldı. Pandemiden ve çip krizinden dolayı bazı fabrikalarda işçilerin yarısı ücretsiz izine çıkarıldı.

Yan sanayide işçiler ücretsiz izine tepki göstermedi mi?

Hak gaspına asıl uğrayan yan sanayiydi. İşçiler arasında bir takım tepkiler oluşmaya başladı. Sendika da olmayınca tepkiler bireysel kaldı. Tepkilerin bir kısmı ücretsiz izinle bertaraf edilmeye çalışıldı. Fakat bu süreçte işçilerin birlikte hareket etme eylemi de doğdu. Sendikalaşmada artışın da olduğunu görmeye başladık çünkü yaşanan hak gaspları çok yoğun oldu. Şu anda Bursa’da sendikalaşmak isteyen işçiler var ama karşılarında ücretsiz izin ve Kod-29 dayatması var.

İşçiler: Çip sıkıntısı doğruysa bile yönetim kılıfına uyduruyor 

Bursa’da faaliyet gösteren Oyak Renault ve Tofaş işçileri de mikroçip tedarik sorununu anlattı. 20 yıldır Tofaş’ta çalışan bir işçi, “Araba beyinlerinde bulunan entegrelerde sıkıntı var. Mart ayının son iki haftası bu sorundan dolayı durma oldu. Bayramdan sonra fazla mesailer başlayacak deniliyor” diye konuştu. 15 yıllık Tofaş işçisi, “Çip tedarik sıkıntısı doğru olsa bile yönetim bir şekilde kılıfına uyduruyor veya yalanlayabiliyor. Şimdi de üretim tam kapasite. Önümüzdeki günlerde fazla mesainin olacağı dahi konuşuluyor. Bugüne kadar Kısa Çalışma Ödeneği kullandılar” dedi.

Oyak Renault fabrikasında 11 yıldır çalışan bir işçi de, şubat ayından itibaren her ay birer hafta fabrikada üretimin durduğunu belirterek, “Bu sürecin Ağustos’a kadar süreceği konuşuluyor. Fabrika yönetimi yurtdışı parça kaynaklı durma olduğunu açıkladı. Ancak işler yoğun, seri üretim hız kesmiyor. Bant hızını yükseltmeyi hedefliyorlar” ifadelerini kullandı. 14 yıldır Oyak Renault fabrikasında çalışan bir diğer işçi ise “Son günlerde haziran ortasından Kurban Bayramı dönüşüne kadar revizyon kapsamında durma olacağı, yıllık izinlerin kullandırılacağı söylentisi dolaşıyor. Ana sebep talepte daralma, ikinci sebep ise mikroçip sıkıntısı. Haziran sonuna kadar Kısa Çalışma Ödeneği, sonrasında yıllık izinlerimizin kullandırılması hedefleniyor. Amaç birikmiş yıllık izinlerimizi bitirmek” diye konuştu.

Kaynak: DUVAR – Pelin Akdemir

İlginizi çekebilir